انتظارات، نقش‌ها و وظایف هیئت‌مدیره

     

    وظایف کلیدی هیئت‌مدیره

    همان­طور که پیشتر اشاره شد در ادبیات، هیئت‌مدیره به گروهی از اشخاص گفته می­‌شود که یک سازمان را راهبری و هدایت می‌­نمایند.

    وجود یک هیئت‌مدیره کارآمد، مؤثر و شایسته یکی از مهم­ترین فاکتورهای ضامن موفقیت غایی یک سازمان محسوب می‌­شود. اهم انتظاراتی که از ترکیب هیئت‌مدیره وجود دارد عبارتند از «تضمین سودآوری سازمان»، «رهبری اثربخش و کارآفرینانه سازمان»، «کنترل و نظارت مؤثر بر عملکرد تیم مدیریتی سازمان»، «حفاظت از منافع و برآوردن انتظارات سهامداران و سایر ذی‌نفعان در کنار تحقق اهداف سازمان» و «تضمین تعهد هیئت‌مدیره به اخلاق­‌مداری و همچنین اطمینان از رفتار اخلاق­‌مدار سازمان، رعایت انصاف و نیز عدم بروز فساد فارغ از نوع آن چه در سطح هیئت‌مدیره و چه در سطح سازمان».

    اما کلیدی‌­ترین وظایفی که یک ترکیب هیئت‌مدیره می­‌‌بایست برای برآورده‌­ساختن انتظارات مذکور انجام دهد به اختصار به صورت زیر است:

    ۱. تدوین چشم­‌انداز و ارزش‌­های سازمانی

    هیئت‌مدیره مسئول مستقیم تعریف و تدوین فلسفه وجودی، چشم­‌انداز و ارزش­‌های سازمانی است.
    پس از تدوین، لازم است هیئت‌مدیره به آن‌ها متعهد و پایبند بوده و نیز از تعهد و پایبندی سازمان به آن‌ها اطمینان پیدا کند.
    در همین راستا توصیه می­‌شود هیئت‌مدیره­‌ها موارد فوق را در قالب بیانیه­‌ای تدوین، منتشر و با بدنه سازمان به اشتراک گذاشته و از درک مشترک سطوح مختلف سازمان از آن‌ها اطمینان یابند.
    این امر موجب می‌شود تا درک مشترکی از مسیر استراتژی­‌های سازمان در سطوح مختلف آن ایجاد شده و ضریب اطمینان از حرکت سازمان بر مسیر صحیح افزایش یابد که به نوبه خود منجر به افزایش ضریب موفقیت سازمان خواهد شد.

    ۲. هدایت استراتژیک و نظارت مؤثر

    هدایت استراتژیک سازمان به­‌طور خلاصه بدان معنا است که هیئت‌مدیره می­‌بایست ضمن تعیین استراتژی­‌های سازمان در راستای دستیابی به چشم­‌انداز تعیین­‌شده، خط­مشی شناسایی و راهبری ریسک و کنترل­‌های داخلی در سازمان و همچنین بیزنس­‌پلن­ و برنامه عملیاتی سالانه سازمان را تأیید و مصوب نماید و از تفویض شفاف اختیارات و مسئولیت­‌ها به مدیرعامل و تیم اجرایی وی اطمینان یابد.

    خواندن
    گزارش «هیأت‏‌مدیره، پاسخی بر پرتکرارترین پرسش‌ها»

    پس از آن لازم است حین نظارت مؤثر بر عملکرد سازمان در کلیه حوزه­‌ها اعم از مالی، عملیاتی و روند تحقق اهداف استراتژیک و نیز نظارت مؤثر بر نحوه انجام اموری که حسب صلاحدید خود به مدیرعامل و تیم اجرایی وی تفویض نموده است، بر هزینه­‌ها و سرمایه‌گذاری­‌های کلان احتمالی از جمله هر گونه خرید و ادغام با سایر شرکت­‌ها نیز نظارت داشته باشد. از سوی دیگر، «عدم قطعیت» یکی از مشتقات اصلی همه­‌گیری کرونا بوده است که چالش­‌های منحصربه­‌فردی را برای سازمان­ها، اعضای هیئت‌مدیره و مدیران اجرایی آن‌ها ایجاد نموده و منجر شده است اعضای هیئت‌مدیره و تیم مدیریتی آن هر چه بیشتر بر اهمیت و لزوم پایداری سازمان و نه صرفاً سودآوری آن، تمرکز نمایند.

    چهارچوب راهبری شرکتی بعد از همه­‌گیری کرونا، حیطه گسترده­‌تری را برای راهبری شرکتی تعریف
    می­کند که در آن علاوه بر عملکرد مالی سازمان، سودآوری و پایداری آن، عملکرد سازمان در سایر حوزه­‌ها از جمله سازگاربودن فعالیت آن با محیط زیست، ایفای مسئولیت­‌های اجتماعی و چگونگی راهبری شرکتی (ESG: Environmental, Social and Governance) نیز مورد توجه قرار دارد. این امر سازمان­‌ها را قادر می­‌سازد تا درک بهتری از مسئولیت خود در قبال سلامت، ایمنی و رفاه کارکنان، مشتریان، تأمین­‌کنندگان و در مجموع کلیه ذی­‌نفعانِ سازمان و نه صرفاً سهامداران، داشته باشند و بتوانند اهداف تجاری خود را نه تنها صرفاً در راستای اثرگذاریِ بیشتر مالی و حفظ منافع سهامداران، بلکه در راستای افزایش اثرگذاری در تمامی حوزه­‌ها از جمله حوزه زیست­‌محیطی و اجتماعی و حفظ منافع کلیه ذی­‌نفعان تدوین و تبیین نمایند. لذا امروزه آنچه به اختصار از آن به عنوان ESG نام برده می‌شود نیز به حوزه وظیفه هدایت و نظارت استراتژیک هیئت‌مدیره­‌ها ورود پیدا کرده است.

    ۳. جانشین­‌پروری، انتخاب و عزل/انتصاب مدیرعامل

    هیئت‌مدیره مسئول مستقیم تدوین و اجرای طرح جانشین­‌پروری مدیرعامل به معنای برنامه­‌ریزی در راستای شناسایی استعدادهای مدیریتی درونی و بیرونی، انتخاب کاندیدای مناسب، برنامه­ریزی در راستای مربی­‌گری و توسعه فردی و تخصصی کاندیدای مذکور و در پایان انتصاب وی به مدیرعامل در زمان مقتضی می­‌باشد.

    خواندن
    ارزیابی عملکرد هیئت‌مدیره

    همچنین لازم است هیئت‌مدیره، در هر مقطع زمانی، سناریوی از پیش‌­تعیین­‌شده­‌ای برای مواجهه با بروز هرگونه شرایط اضطراری و غیرقابل پیش­‌بینی که منجر به جایگزینی اضطراری مدیرعامل کنونی می‌شود، داشته باشد. از سوی دیگر، هیئت‌مدیره موظف است از وجود مکانیزم و فرایند مناسبی برای شناسایی نقش­‌های کلیدی در سازمان، وجود برنامه­‌­های مدون جانشین­‌پروری در مورد آن‌ها و پیاده­‌سازی آن‌ها در سازمان اطمینان حاصل نموده و از روند پیشرفت برنامه­‌های فوق مراقبت نماید.

    ۴. اطمینان از وجود کنترل­‌های مناسب در سازمان و مکانیزم راهبری ریسک

    هیئت‌مدیره مسئول مستقیم مراقبت از صحت و سلامت عملکرد سازمان در کلیه حوزه­‌ها اعم از مالی، عملیاتی و حتی اخلاقی می­‌باشد. به عبارتی هیئت‌مدیره باید مکانیزمی ایجاد کند که بتواند وی را از تطبیق عملکرد سازمان با فرهنگ و ارزش­‌های سازمانی، تطبیق عملکرد سازمان با کلیه قوانین، مقررات و استانداردهای حاکم بر فعالیت سازمان اعم از مالی و غیرمالی و نیز سلامت و کارکرد صحیح فرایندهای سازمان به ویژه فرایندهای کلیدی مطمئن سازد.

    همان­طور که پیشتر نیز به آن اشاره شد، طی بالغ بر سه سال گذشته و بروز پاندمی کرونا در جهان، مفهوم «عدم قطعیت» جایگاه ویژه­ای در ادبیات سطوح مختلف مدیریتی به ویژه در سطح هیئت‌مدیره­ پیدا نموده است تا جایی که امروزه انتظار می­‌رود هیئت‌مدیره از طریق مکانیزم­‌های خود بتواند اثر عدم قطعیت را بر عملکرد وجوه مختلف سازمان به ویژه بر تحقق چشم­‌انداز، اهداف سازمانی و نتایج استراتژیک، در زمان مناسب شناسایی و به حداقل ممکن کاهش دهد و به عبارتی تداوم عملکرد و بقای آتی سازمان را تضمین نماید. از زاویه دیگر، مقوله «مدیریت ریسک» که از دیرباز جزو وظایف اصلی هیئت‌مدیره محسوب می­‌گردید جای خود را به «راهبری ریسک» داده و از هیئت‌مدیره انتظار می­‌رود در سطحی بالاتر از گذشته، به «راهبری» ریسک بپردازد و نه صرفاً «مدیریت» آن. امروزه مواردی همچون عدم ریسک­‌پذیری سازمان­‌ها، از دست دادن فرصت­‌ها و ریسک تداوم و بقای سازمان در آینده نیز در فهرست ریسک­های سازمانی قرار گرفته­‌اند و «پذیرش ریسک مناسب در زمان مناسب» و نیز پرداختن به «برهم­‌کنش» ریسک­‌ها (به معنای سنجش اثر ریسک‌های مختلف بر یکدیگر و برآورد برآیند اثر مرکب چند ریسک بر سازمان) نیز بیش از پیش اهمیت یافته است. چه بسا در برهم‌کنش چند ریسک، فرصت طلایی برای استفاده نهفته باشد.

    خواندن
    وظایف کلیدی هیئت‌مدیره

    از جمله مهم­ترین ریسک­‌های سازمانی که امروزه فارغ از جغرافیای مکانی سازمان­‌ها به آن پرداخته
    می­‌شود، مقوله جانشین­‌پروری، شناسایی و جذب استعدادها و از آن مهمتر نگهداشت سرمایه انسانی از یکسو و ریسک­‌های فناوری اطلاعات از جمله حملات سایبری و غیره، در عین لزوم تحول دیجیتال از سوی دیگر می‌باشد. مواردی همچون ایجاد فرایندهای کنترل داخلی، واحد حسابرسی داخلی، بهره­‌مندی از حسابرسان مستقل و استقرار سیستم مدیریت ریسک از جمله ابزارهای در اختیار هیئت‌مدیره در این‌ حوزه محسوب می­‌شوند.

    ۵. نظارت بر نحوه اطلاع‌­رسانی و افشای اطلاعات با اهمیت

    هیئت‌مدیره موظف است اطلاعات عملکردیِ بااهمیت سازمان به ویژه در حوزه مالی را در زمان مناسب به سهامداران و بازار و از طریق فرایندهای تدوین­‌شده در قانون، اطلاع­‌رسانی نماید. امروز اهمیت افشای اطلاعات صحیح در زمان مناسب به حدی است که صرف­‌نظر از الزامات قانونی، آن را به نوعی مسئولیت اجتماعی یک سازمان سالم و بالغ می­‌دانند.

    نکته مهم اینجاست که هیئت‌مدیره ضمن اطمینان از رعایت الزامات قانونی و رفتار منصفانه با کلیه سهامداران، می­‌بایست مراقبت نماید نحوه افشای اطلاعات، بستر سوءاستفاده سودجویان و رقبا را فراهم ننموده و منجر به زیان سازمان نشود.

    گزارش «هیأت‏‌مدیره، پاسخی بر پرتکرارترین پرسش‌ها»  شرکت مشاوره مدیریت ایلیا و با همکاری رسانه دنیای اقتصاد

     

    Share.

    مشاور و مدیر در حوزه حاکمیت شرکتی، امور هیات مدیره و مجامع

    لغو پاسخ